„2. Protokół dyplomatyczny
Praktyka międzynarodowych stosunków dyplomatycznych obrosła w ciągu stuleci tradycją. Ukształtowały się zwyczaje, których przestrzeganie stało się obowiązującą normą. Sprawy te zostały z czasem uporządkowane i skodyfikowane. Tak powstał protokół dyplomatyczny będący swoistym savoirvivre w kontaktach międzypaństwowych.
Badacz problemu, Edward Pałyga, pisze trafnie, że „Protokół uchodzi za liturgię dyplomacji. Kryjąca się poza nim treść musi być dostatecznie ważna, a przekonanie o jej doniosłości dostatecznie silne, w przeciwnym bowiem razie zewnętrzne przejawy protokołu musiałyby się wydać niezrozumiałym fetyszem bądź niedorzecznością". Dalej zaś daje do zrozumienia, iż waga protokołu dyplomatycznego wynika stąd, że jest on „wykładnikiem zasadniczego prawa państw do szacunku".
Również Karol Bertoni, w swym podręczniku o praktyce dyplomatycznej, zwraca uwagę, że ceremoniał protokolarny spotyka się niekiedy z krytyką jako przeżytek. Sam jest jednak innego zdania, podkreślając, że bez protokołu dyplomatycznego „powstałoby tyle spornych kwestii formalnych, tyle nieporozumień, tyle osobistych urazów, że o jego celowości nie można powątpiewać". Bowiem celem protokołu i etykiety dyplomatycznej jest ponadto, zdaniem Bertoniego, „nie tylko zapobieganie obrazom i naprężeniom, ale pozytywne wygładzanie terenu i tworzenie atmosfery harmonijnej i przychylnej dla rozmawiania o sprawach stosunków międzynarodowych".“(5)